Złotów na wysokiej pozycji

Badania nad zrównoważonym rozwojem gmin są prowadzone od wielu lat, a wskaźniki, na podstawie których są opracowywane rankingi obejmują  osiemnaście lat (2003-2020). Relatywnie długi przedział czasu oraz objęcie badaniami wszystkich gmin w Polsce podnosi wartość prezentowanych rankingów, jak też wyników badań prezentowanych w publikacjach autorstwa E. Sobczaka i M. Staniszewskiego (dostępnych m. in. na stronie: www.wydawnictwopw.pl). Podstawą tej metodyki jest zbiór piętnastu zmiennych, przedstawionych poniżej, w których skład wchodzą wskaźniki wyjaśniające rozwój gospodarczy, społeczny i ochronę środowiska.

1. Wydatki majątkowe inwestycyjne per capita (10 zł = 1 punkt);

2. Wydatki na transport i łączność per capita (10 zł = 1 punkt);

3. Odsetek wydatków majątkowych inwestycyjnych w budżecie (1% = 1 punkt);

4. Odsetek wydatków na transport i łączność ( 1% = 1 punkt);

5. Odsetek dochodów własnych w budżecie (1% - 1 punkt);

6. Liczba osób pracujących na 1000 mieszkańców (1 osoba = 1 punkt);

7. Liczba osób bezrobotnych na 1000 mieszkańców (1 osoba = 1 punkt);

8. Liczba podmiotów gospodarczych na 1000 mieszkańców (1 podmiot = 1 punkt);

9. Odsetek radnych z wyższym wykształceniem (1% = 1 punkt);

10. Napływ ludności w przeliczeniu na 1000 mieszkańców (1 osoba = 1 punkt);

11. Odpływ ludności w przeliczeniu na 1000 mieszkańców (1 osoba = minus 1 punkt);

12. Liczba absolwentów szkół ponadgimnazjalnych na 1000 mieszkańców (1 absolwent = 1 punkt);

13. Odsetek mieszkańców korzystających z usług sieci wodociągowej (1% = 1 punkt);

14. Odsetek mieszkańców korzystających z sieci kanalizacji komunalnej (1% = 1 punkt);

15. Odsetek mieszkańców korzystających z oczyszczalni ścieków (1% = 1 punkt).

Suma punktacji piętnastu zmiennych jest traktowana jako miernik realizacji celów długoterminowych (strategicznych), który jest wykorzystywany do pozycjonowania (rankingowania) gmin, w ramach czterech kategorii (gminy wiejskie, miejsko-wiejskie, miejskie i powiaty grodzkie). W edycji rankingu 2021 roku (dane z roku 2020) zaprezentowano ranking uszeregowany według miernika realizacji celów długoterminowych (punktacji sumarycznej). Analiza rankingów pozwala oceniać realizację celów strategicznych, a pośrednio poziom rozwoju w relacji do innych gmin, a ocena poszczególnych zmiennych umożliwia identyfikowanie osiągnięć (dobrych praktyk) w analizowanych gminach. Na konferencji 26 kwietnia 2022 roku w Sejmie zaprezentowany był ranking w czterech kategoriach w rezultacie czego dyplomy otrzymało czterdzieści samorządów (po 10 w każdej kategorii). Celem zaprezentowanych badań i rankingów jest promowanie rozwoju i identyfikowanie dobrych praktyk w realizacji kluczowych celów długoterminowych (kształtowanie konkurencyjności inwestycyjnej i kreowanie miejsc pracy, kształtowanie konkurencyjności migracyjnej-poprawianie warunków życia mieszkańców, rozwój przedsiębiorczości i zwiększanie wskaźnika samodzielności finansowej-udziału dochodów własnych). Hipotezy badawcze są dwie, a mianowicie, poziom miernika realizacji celów strategicznych zależy od położenia w relacji do centrów lub od takich czynników endogenicznych, jak turystyka lub przemysł wydobywczy. Laureaci-pierwszej dziesiątki w rankingu uszeregowanym według miernika realizacji celów strategicznych (sumarycznej punktacji) realizują cele rozwojowe-długoterminowe systematycznie i tworzą w ten sposób dobre praktyki. 

Gminy miejskie

Wśród  dziesięciu gmin miejskich w rankingu cztery awansowały do grupy laureatów w 2020 roku (Płońsk, Mielec, Szczawnica Zdrój oraz Podkowa Leśna). Przyczyną awansu w rankingu były wydatki na projekty inwestycyjne, które wzrosły znacząco w tym roku oraz rosnąca liczba osób pracujących i liczba podmiotów gospodarczych na 1000 mieszkańców (wskaźnik przedsiębiorczości). Wskaźnik przedsiębiorczości najdynamiczniej zwiększał się w Szczawnie Zdroju (turystyczna specjalizacja) oraz w Podkowie Leśnej- obszar metropolitalny Warszawy. W podgrupie sześciu miast, które mają ustabilizowaną pozycję w pierwszej dziesiątce rankingu (Limanowa, Łeba, Złotów, Wysokie Mazowieckie, Sucha Beskidzka i Karpacz) wykazują się wysokimi wydatkami na projekty rozwojowe oraz wysoką liczbą osób pracujących i podmiotów gospodarczych na 1000 mieszkańców. Najwyższy wskaźnik przedsiębiorczości osiągają miasta specjalizujące się w turystyce (Łeba i Karpacz), przy czym na podkreślenie zasługuje Karpacz (pierwszy w rankingu), w którym wskaźnik przedsiębiorczości osiągnął poziom 862 podmioty na 1000 mieszkańców i w 2020roku wskaźnik ten wzrósł o 22 podmioty, w porównaniu do poprzedniego roku. W Łebie ten wskaźnik osiągnął poziom 359 podmiotów na 1000 mieszkańców, co pokazuje dystans pomiędzy dwoma turystycznymi miastami. 

Na uwagę zasługują też miasta, które osiągają sukcesy w liczbie osób pracujących (kształtowaniu konkurencyjności inwestycyjnej), wśród których najwyższą liczbę miejsc pracy osiągnął Złotów (740 miejsc pracy na 1000 mieszkańców w 2020 roku i liczba ta wzrosła o około 18 w porównaniu do roku 2019). W mieście tym wydatki na projekty inwestycyjne są na bardzo niskim poziomie (około 430 zł per capita), a mimo to samorząd jest skuteczny w pozyskiwaniu inwestorów tworzących miejsca pracy. Niski wskaźnik samodzielności finansowej (około 46%) może wskazywać, że pozyskiwani inwestorzy nie stawiają wymagań  odnośnie infrastruktury społecznej. Na drugim miejscu pod względem liczby osób pracujących na 1000 mieszkańców oraz na drugim miejscu w rankingu jest Sucha Beskidzka (628 osób pracujących na 1000 mieszkańców w 2020 roku), i mimo, że  w tym mieście wystąpił nieznaczny spadek wskaźnika w porównaniu do  poprzedniego roku (o około 4 osoby pracujące) to wskaźnik samodzielności finansowej wzrósł o ponad 3% (do 49,36%). Może to wskazywać na pozyskiwanie inwestorów tworzących bardziej innowacyjne miejsca pracy (technologicznie bardziej zawansowane). Należy dodać, że w Suchej Beskidzkiej  wydatki na projekty inwestycyjne-cele długoterminowe są wielokrotnie wyższe niż w Złotowie –w 2020 roku wyniosło 2534 zł per capita (w Złotowie 430 zł). Wysoką liczbą osób pracujących na 1000 mieszkańców wykazuje się także Wysokie Mazowieckie, w którym wskaźnik ten wzrósł w 2020 o około 2 osoby i osiągnął 449 osób. Utrzymanie trendu wzrostowego w liczbie osób pracujących mimo ograniczeń związanych z pandemią jest osiągnięciem zasługującym na podkreślenie. Trzeba też podkreślić, że gminie miejskiej Wysokie Mazowieckie wystąpił relatywnie wysoki wskaźnik samodzielności finansowej-ponad 50%. Wskaźnik ten jest wyraźnie wyższy tylko w miastach położonych w obszarach oddziaływania centrów rozwoju (Podkowa Leśna) oraz w miastach specjalizujących się w turystyce (Karpacz, Łeba, Szczawno Zdrój). W zbiorze dziesięciu gmin miejskich jest pięć miast, w których liczba osób pracujących w 2020 roku wzrosła w porównaniu do roku poprzedniego. Wskazuje to, że połowa gmin miejskich o najwyższej punktacji sumarycznej-mierniku realizacji celów strategicznych utrzymały trend wzrostowy liczby osób pracujących na 1000 mieszkańców mimo ograniczeń pandemicznych.